Người lao động chuyên nghiệp

Người giỏi và người chuyên nghiệp

Một lần tôi đến thăm công ty bao bì.

Giám đốc rất tự hào giới thiệu:

“Anh xem, cậu chạy máy in kia, giỏi lắm. Chỉ cần nhìn màu là biết phải chỉnh thế nào.”

Đúng, cậu ấy rất giỏi.

Nhưng vài tháng sau, người thợ chuyển sang công ty khác, vấn đề liền phát sinh, lỗi in tăng, năng suất giảm, khách hàng phàn nàn.

Tôi hỏi vị giám đốc:

“Anh đã mất một người, còn mất gì nữa không?”

Ông cười, rồi im lặng.

Đó là câu chuyện tôi gặp không chỉ một lần.

Nhiều doanh nghiệp thích đào tạo người giỏi và giỏi đào tạo người giỏi, nhưng lại chưa xây dựng được người lao động chuyên nghiệp, chưa có đội ngũ chuyên nghiệp.

Hai chữ “giỏi” và “chuyên nghiệp” nghe qua tưởng chừng giống nhau, nhưng thực ra khác nhau rất nhiều.

Người lao động chuyên nghiệp không nhất thiết phải là người biết nhiều nhất, cũng không hẳn là người giỏi nhất.

Người lao động chuyên nghiệp là người làm đúng, làm tốt, làm có trách nhiệm và mỗi ngày tiến bộ thêm một chút.

Người giỏi có thể giúp doanh nghiệp thắng một trận, một đơn hàng, thậm chí thắng nhiều đơn hàng. Nhưng đội ngũ chuyên nghiệp mới giúp doanh nghiệp thắng cả mùa giải, luôn làm khách hàng hài lòng.

Tôi thường nói vui:

“Nếu công ty có vài ngôi sao, khi ngôi sao nghỉ phép, cả bầu trời cũng tối theo.”

Doanh nghiệp không thể đặt tương lai của mình vào một vài cá nhân xuất sắc.

Điều cần có là xây dựng, là một hệ thống mà ở đó, những người bình thường cũng có thể làm việc một cách chuyên nghiệp và tạo ra kết quả tốt một cách ổn định.

‍

Ba nền tảng của người lao động chuyên nghiệp

Người ta thường nói, người lao động chuyên nghiệp được tạo nên từ ba yếu tố: năng lực, thái độ và kỷ luật. Thiếu một trong ba, kết quả sẽ không bao giờ trọn vẹn.

Người rất giỏi nhưng vô kỷ luật thì giống chiếc xe thể thao không có phanh, như con ngựa bất kham.

Người rất chăm chỉ, kỷ luật nhưng thiếu năng lực thì chạy đều, chạy chậm, theo lối mòn và đôi khi chạy sai đường mà không biết.

Còn người có năng lực, thái độ không phù hợp thì khó mà tin tưởng giao phó việc quan trọng, vì chỉ dừng ở mức “làm cho xong”.

Đối với ngành bao bì, tôi cho rằng một người lao động chuyên nghiệp phải có ba nền tảng.

1. Kiến thức

Biết mình đang làm gì? Làm như thế nào? Quan trọng hơn là biết vì sao phải làm như vậy.

Không ít người vận hành máy rất thuần thục nhưng khi hỏi:

“Tại sao hôm nay phải đổi mực?”

“Tại sao tốc độ máy là 200m/phút mà không là 250m/phút?”

Câu trả lời thường là:

“Quản đốc bảo vậy.”

Đó là làm theo, chưa phải là hiểu nghề, đó là còn thiếu kiến thức!

Người làm bao bì cần biết và hiểu sản phẩm, hiểu nguyên vật liệu, hiểu quy trình sản xuất, biết tiêu chuẩn chất lượng, hiểu quy định về an toàn, nội quy công ty…

Không ai biết tất cả. Nhưng làm công việc nào phải hiểu công việc đó.

Tôi rất thích hai chữ “hiểu nghề”, bởi vì biết thao tác giúp chúng ta làm được việc, còn hiểu nghề mới giúp chúng ta làm đúng, xử lý được vấn đề và biết cách làm tốt hơn.

Hiểu nghề thì mới yêu nghề. Hiểu nhiều, hiểu đủ thì yêu mới đậm, mới lâu.

2. Kỹ năng

Kiến thức trả lời câu hỏi: Biết cái gì, cần phải làm gì?

Kỹ năng trả lời câu hỏi: Làm như thế nào? Cách làm cụ thể để đạt kết quả mong muốn?

Vâng, kỹ năng chính là khả năng chuyển kiến thức thành hành động để có kết quả như mong muốn.

Có những kỹ năng mà nhà máy nào cũng cần như: làm việc nhóm, giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng cải tiến…

Nhưng ngành bao bì có rất nhiều kỹ năng riêng:

• Người vận hành máy in phải biết chỉnh màu, kiểm soát mực in…
• Người làm bao bì mềm phải biết kiểm soát lực căng màng, chỉnh nhiệt độ phù hợp, thao tác trên máy ghép đúng cách, chia cuộn…
• Người làm hộp giấy phải biết đọc bản vẽ, bế, gấp, dán và kiểm tra ngoại quan…
• Người QA/QC lại phải biết đo, kiểm, nhận diện lỗi và quan trọng hơn là biết khi nào phải nói: “Dừng lại. Có vấn đề.”

Kỹ năng không tự nhiên mà có. Kỹ năng có được bằng “học – làm – sai – sửa – làm lại”, chu kỳ lặp đi lặp lại rất nhiều lần.

Vì vậy, muốn có người giỏi nghề thì phải huấn luyện. Muốn có đội ngũ giỏi nghề thì phải có hệ thống huấn luyện.

3. Thái độ

Có lẽ, đây mới là phần khó nhất.

Thái độ là cái không thể mua, không thể nhập khẩu. Thái độ phải tự thân, phải rèn giũa mỗi ngày.

Tôi luôn nhắc một điều: bao bì là thứ khách hàng nhìn thấy trước khi họ nhìn thấy sản phẩm. Người tiêu dùng có thể chưa ăn chiếc bánh, nhưng họ đã đánh giá chiếc bánh qua cái hộp. Họ có thể chưa uống sữa, nhưng họ đã nhìn thấy hộp sữa.

Cho nên người làm bao bì thực chất đang góp phần xây dựng thương hiệu cho khách hàng.

Đó là niềm tự hào của nghề làm bao bì. Đó là đặc ân của nghề bao bì.

Vậy cho nên phải có trách nhiệm, phải tích cực, phải kỷ luật, phải sáng tạo, luôn đề cao hợp tác, luôn coi trọng lợi ích của đồng nghiệp, của đối tác, của khách hàng…

‍

Giỏi nghề chưa chắc đã chuyên nghiệp

Chúng ta cần phân biệt rất rõ giữa lao động giỏi nghề và lao động chuyên nghiệp.

Người giỏi nghề biết làm việc. Người chuyên nghiệp biết tạo ra giá trị.

Người giỏi nghề quan tâm công đoạn của mình. Người chuyên nghiệp quan tâm cả chuỗi giá trị. Người chuyên nghiệp hiểu công việc của mình ảnh hưởng đến công đoạn sau và đến khách hàng như thế nào.

Người giỏi nghề hoàn thành nhiệm vụ. Người chuyên nghiệp góp phần giúp doanh nghiệp phát triển.

Người chuyên nghiệp không chỉ hỏi “Tôi đã làm xong chưa?”, mà còn hỏi “Tôi có thể làm tốt hơn không?”

Đó là khoảng cách không lớn về kỹ thuật, nhưng rất lớn về tư duy.

Khoảng cách giữa người giỏi nghề và người chuyên nghiệp đôi khi không lớn về tay nghề nhưng lại rất lớn về tư duy. Và chính khoảng cách ấy quyết định một người sẽ đứng ở đâu sau 5 năm, 10 năm.

‍

Doanh nghiệp cần một đội ngũ chuyên nghiệp

Sau nhiều năm sống với nghề bao bì, tôi ngày càng tin:

Doanh nghiệp mạnh không phải vì có nhiều người tài, mà vì có một hệ thống giúp nhiều người bình thường cùng làm việc một cách chuyên nghiệp.

Một người giỏi có thể tạo ra một sản phẩm tốt. Một đội ngũ chuyên nghiệp có thể tạo ra hàng triệu sản phẩm tốt, ngày này qua ngày khác. Đó mới là năng lực của doanh nghiệp.

Vì vậy, chúng ta không chỉ đào tạo những người biết làm bao bì. Chúng ta cần đào tạo những người hiểu nghề bao bì, giỏi nghề bao bì và làm nghề bao bì một cách chuyên nghiệp.

Suy cho cùng, giá trị lớn nhất của một người lao động không nằm ở chỗ đã làm cho doanh nghiệp bao nhiêu năm, mà là sau những năm tháng ấy:

Mình giỏi hơn được bao nhiêu?

Doanh nghiệp tốt hơn được bao nhiêu?

Và mình đã để lại điều gì cho những người làm việc cùng mình?

Nếu trả lời được ba câu hỏi đó, có lẽ chúng ta đã hiểu khá đầy đủ thế nào là hai chữ:

CHUYÊN NGHIỆP.

‍

NGUYỄN NGỌC SANG
Tháng 9 năm 2026

‍