Từ tọa đàm “Đi tìm nguồn vốn cho doanh nghiệp bao bì”: Không chỉ cần vốn, mà cần đúng nguồn vốn

Nếu các bài trình bày giới thiệu những phương án khác nhau – từ vốn đầu tư cổ phần, giải pháp thương mại gắn với dòng tiền, mô hình ESCO đến huy động vốn và M&A – thì phần tọa đàm đi thêm một bước: doanh nghiệp nào phù hợp với phương án nào, cần chuẩn bị gì và đâu là những điểm cần cân nhắc trước khi quyết định.

Xem lại bài tổng hợp và tài liệu Hội thảo “Đi tìm nguồn vốn cho doanh nghiệp bao bì”

‍

Phiên tọa đàm do Ông Nguyễn Ngọc Minh Thy – Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam điều phối, với sự tham gia của Cô Phạm Nguyệt Minh – Cố vấn Đầu tư, Circulate Capital; Cô Phạm Thu Trang – Giám đốc Vận hành, Protus Supply Chain Việt Nam; Ông Dương Văn Thưởng – Giám đốc Khu vực Đông Nam Á, ecoligo; và Bà Mã Thanh Loan – Tổng Giám đốc Auxesia Holdings.

‍

Doanh nghiệp cần thêm vốn, hay cần đúng nguồn vốn?

Một trong những điểm gặp nhau khá rõ giữa các diễn giả là: bài toán không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp thiếu bao nhiêu tiền.

Từ góc độ dòng tiền, Cô Phạm Thu Trang cho rằng doanh nghiệp cần xác định nguồn vốn dùng cho mục đích gì, trong thời hạn bao lâu và nguồn tiền nào sẽ được dùng để hoàn trả. Nguồn vốn vì vậy phải đi cùng với chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp.

Cô Phạm Nguyệt Minh đồng tình rằng vấn đề quan trọng là sự phù hợp giữa mục đích sử dụng vốn và loại vốn được lựa chọn. Vay ngân hàng vẫn là một nguồn vốn tốt, nhưng đến một giai đoạn tăng trưởng nhất định, doanh nghiệp có thể cần tiếp cận những loại vốn khác thay vì tiếp tục gia tăng nợ.

Ở góc độ M&A và huy động vốn, Bà Mã Thanh Loan bổ sung một yếu tố khác: tư duy và quyết định của người chủ doanh nghiệp. Nếu đã xác định huy động vốn hoặc M&A là một hướng phát triển, doanh nghiệp cần thực sự chuẩn bị và triển khai, bởi quá trình kéo dài mà không có quyết định rõ ràng có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội.

‍

Có lợi nhuận nhưng vẫn thiếu tiền: vốn đang nằm ở đâu?

Một câu hỏi thực tế được đặt ra tại tọa đàm là vì sao có doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu 20–30%, vẫn có lợi nhuận nhưng càng tăng trưởng lại càng thiếu tiền.

Theo Cô Phạm Thu Trang, nguyên nhân có thể nằm ở việc tốc độ tăng trưởng và tốc độ quay vòng tiền không đi cùng nhau. Khi doanh thu tăng, doanh nghiệp phải mua thêm nguyên liệu, tăng sản xuất và tăng tồn kho; trong khi nhà cung cấp có thể yêu cầu thanh toán sau 30 ngày nhưng khách hàng lại trả sau 90 ngày. Khoảng chênh lệch đó làm nhu cầu vốn lưu động tăng lên rất nhanh.

Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi “Tôi cần thêm bao nhiêu vốn?”, doanh nghiệp nên xem vốn đang bị nghẽn ở khoản phải thu, hàng tồn kho hay điều khoản thanh toán. Theo Cô Trang, bán hàng nhưng chưa thu được tiền cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang tài trợ vốn cho chính khách hàng của mình.

Từ một góc nhìn khác, Ông Dương Văn Thưởng cho rằng doanh nghiệp cũng nên xem xét liệu có nhất thiết phải tự bỏ vốn cho tất cả các hạng mục đầu tư hay không. Với những hạng mục phụ trợ như năng lượng, mô hình ESCO có thể giúp doanh nghiệp không phải bỏ một khoản vốn đầu tư ban đầu lớn, qua đó dành nguồn lực cho công nghệ, chuỗi cung ứng, nguyên vật liệu và hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Như vậy, nguồn lực cho doanh nghiệp không chỉ đến từ việc huy động thêm tiền từ bên ngoài. Quản trị vốn lưu động tốt hơn hoặc giảm lượng vốn phải tự bỏ vào những hạng mục không thuộc hoạt động cốt lõi cũng là những cách giải phóng nguồn lực.

‍

Vì sao doanh nghiệp khó tiếp cận nhà đầu tư?

Khi được hỏi về những nguyên nhân khiến doanh nghiệp có thể bị từ chối vốn, tính minh bạch là vấn đề được nhiều diễn giả nhắc tới.

Ông Dương Văn Thưởng cho rằng nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển từ quy mô nhỏ lên nên hệ thống pháp lý và tài chính chưa được xây dựng bài bản ngay từ đầu. Những vấn đề liên quan đến hồ sơ nhà xưởng, giấy phép, phòng cháy chữa cháy hay hệ thống báo cáo có thể trở thành trở ngại khi doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn vốn ngoài ngân hàng.

Bà Mã Thanh Loan cũng cho rằng hệ thống sổ sách, giấy tờ và mức độ minh bạch tài chính ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận nhà đầu tư. Nếu số liệu doanh nghiệp có thể chứng minh không phản ánh được kết quả kinh doanh mà người chủ kỳ vọng, khoảng cách giữa kỳ vọng định giá của doanh nghiệp và cách nhà đầu tư nhìn nhận giá trị doanh nghiệp cũng sẽ lớn hơn.

Từ phía nhà đầu tư, Cô Phạm Nguyệt Minh đưa thêm một góc nhìn: quỹ không chỉ nhìn vào một “bức ảnh” của doanh nghiệp tại một thời điểm, mà đánh giá cả quỹ đạo phát triển. Một chỉ số tài chính chưa tốt có thể được nhìn nhận khác nhau tùy nguyên nhân: doanh nghiệp đang đầu tư mạnh cho tăng trưởng hay hiệu quả quản trị và sử dụng vốn thực sự có vấn đề.

Điều nhà đầu tư cần hiểu không chỉ là doanh nghiệp đang ở đâu hôm nay, mà còn là doanh nghiệp có thể đi đến đâu trong những năm tới và bằng cách nào.

‍

Gọi quỹ đầu tư có đồng nghĩa với mất quyền kiểm soát?

Đây cũng là một băn khoăn được đặt ra trực tiếp tại tọa đàm, đặc biệt với các doanh nghiệp gia đình.

Theo Bà Mã Thanh Loan, tỷ lệ cổ phần chỉ là một phần của thương vụ. Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến cấu trúc giao dịch, các quyền và những điều kiện đi kèm. Với người chủ doanh nghiệp, một thương vụ huy động vốn hay M&A có thể chỉ diễn ra rất ít lần trong sự nghiệp, trong khi phía nhà đầu tư thường có nhiều kinh nghiệm hơn trong loại giao dịch này. Vì vậy, việc hiểu rõ điều khoản và có tư vấn phù hợp là rất quan trọng.

Cô Phạm Nguyệt Minh bổ sung rằng không thể xem tất cả các quỹ đầu tư là giống nhau. Các quỹ có chiến lược, mục tiêu và cách tham gia vào doanh nghiệp rất khác nhau.

Riêng với Circulate Capital, theo Cô Minh, quỹ tham gia với vai trò cổ đông thiểu số và không đặt mục tiêu kiểm soát doanh nghiệp. Quỹ muốn tiếp tục đồng hành cùng chủ doanh nghiệp trong quá trình tăng trưởng. Vì vậy, từ phía doanh nghiệp, một trong những việc cần làm trước khi nhận vốn là hiểu rõ nhà đầu tư mình đang làm việc cùng.

Nói cách khác, câu hỏi không chỉ là “Quỹ sẽ lấy bao nhiêu phần trăm?”, mà còn là “Đây là nhà đầu tư nào, họ muốn gì và các điều kiện của thương vụ sẽ ảnh hưởng đến doanh nghiệp ra sao?”

‍

Doanh nghiệp bao bì truyền thống có cơ hội tiếp cận vốn cho chuyển đổi xanh?

Một câu hỏi dành cho Circulate Capital là liệu doanh nghiệp bao bì truyền thống – chưa phải doanh nghiệp tái chế nhưng đang chuyển từ nguyên liệu nguyên sinh sang nguyên liệu tái chế, mono-material hoặc các giải pháp tuần hoàn – có nằm trong phạm vi quỹ có thể quan tâm hay không.

Câu trả lời của Cô Phạm Nguyệt Minh là có.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là việc doanh nghiệp thay đổi một loại nguyên liệu để đáp ứng yêu cầu của một khách hàng cụ thể. Nhà đầu tư còn nhìn vào cam kết và chiến lược dài hạn: doanh nghiệp có thực sự muốn tuân thủ tốt hơn, xanh hơn và bền vững hơn hay không; và câu chuyện tăng trưởng đó có đủ dài hạn để trở thành một “câu chuyện đầu tư” hay không.

Ở góc độ sử dụng năng lượng, Ông Dương Văn Thưởng cũng cho rằng lợi ích của đầu tư xanh cần được nhìn rộng hơn khoản tiết kiệm trực tiếp. Với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của các thương hiệu quốc tế, giảm phát thải và đáp ứng yêu cầu của khách hàng cũng là những yếu tố cần được tính đến khi đánh giá hiệu quả của một dự án năng lượng.

Hai góc nhìn gặp nhau ở một điểm: chuyển đổi xanh không chỉ là một khoản chi phí hoặc yêu cầu tuân thủ; trong một số trường hợp, nó còn liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn, khách hàng và cơ hội tăng trưởng trong tương lai.

‍

Khi nào là thời điểm tốt để gọi vốn?

Theo Bà Mã Thanh Loan, một suy nghĩ khá phổ biến của chủ doanh nghiệp là: khi nào khó khăn, thiếu tiền thì mới cần tìm đến quỹ hoặc M&A.

Tuy nhiên, bà cho rằng huy động vốn và M&A nên được nhìn như một chiến lược phát triển doanh nghiệp, thay vì chỉ là giải pháp khi đã thiếu tiền. Khi doanh nghiệp còn hoạt động tốt, còn triển vọng tăng trưởng và có nhiều lựa chọn, doanh nghiệp thường có vị thế tốt hơn trong quá trình tìm kiếm nhà đầu tư và thương lượng điều kiện. Ngược lại, khi đã khó khăn mà chưa có sự chuẩn bị, doanh nghiệp có thể kém hấp dẫn hơn và có ít lợi thế thương lượng hơn.

Góc nhìn này cũng tương đồng với cách Cô Phạm Nguyệt Minh mô tả quá trình đánh giá của quỹ: nhà đầu tư quan tâm đến quỹ đạo tăng trưởng trong tương lai, chứ không đơn thuần xem doanh nghiệp đang thiếu hay dư tiền tại thời điểm hiện tại.

Vì vậy, câu hỏi về vốn có thể cần được đặt ra trước khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng buộc phải có vốn.

‍

Có nhiều tài sản, vì sao định giá doanh nghiệp vẫn có thể thấp?

Tại tọa đàm, Bà Mã Thanh Loan cũng giải thích rằng nhà xưởng, máy móc và tài sản lớn không tự động đồng nghĩa với mức định giá doanh nghiệp cao.

Theo bà, nhà đầu tư có thể sử dụng những cách tiếp cận khác nhau, gồm phương pháp dựa trên giá trị tài sản, phương pháp thị trường và phương pháp thu nhập. Đối với doanh nghiệp sản xuất, các quỹ đầu tư thường quan tâm đến những chỉ số thể hiện khả năng tạo ra lợi nhuận và dòng tiền, chẳng hạn mức định giá so với EBITDA, thay vì chỉ cộng giá trị máy móc và nhà xưởng.

Điều này cũng nối lại câu chuyện về quản trị đã được đề cập trước đó: tài sản vật chất quan trọng, nhưng khả năng vận hành tài sản đó để tạo ra kết quả kinh doanh và triển vọng tăng trưởng mới là những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến cách nhà đầu tư nhìn nhận doanh nghiệp.

‍

Từ “vốn ở đâu?” đến “doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?”

Qua các câu hỏi của phiên tọa đàm, một điều khá rõ là bài toán vốn của doanh nghiệp bao bì không chỉ có một lời giải.

Doanh nghiệp có thể cần vốn đầu tư cổ phần cho một giai đoạn tăng trưởng mới; có thể cần giải phóng tiền đang nằm trong khoản phải thu và hàng tồn kho; có thể sử dụng một cấu trúc đầu tư để không phải tự bỏ vốn cho hạng mục phụ trợ; hoặc chuẩn bị cho một thương vụ huy động vốn, hợp tác chiến lược hay M&A.

Nhưng dù lựa chọn con đường nào, những vấn đề như mục đích sử dụng vốn, dòng tiền, minh bạch, quản trị, chiến lược tăng trưởng và lựa chọn đúng đối tác đều trở lại trong các trao đổi của diễn giả.

Như Ông Nguyễn Ngọc Minh Thy tổng kết khi khép lại Hội thảo: doanh nghiệp không chỉ cần vốn, mà cần “đúng nguồn vốn, đúng mục đích và đúng thời điểm”. Và câu hỏi quan trọng có lẽ không chỉ còn là “Vốn ở đâu?”, mà là:

“Doanh nghiệp chúng ta phải thay đổi như thế nào để nguồn vốn có thể muốn tìm đến mình?”

‍

‍

VĂN PHÒNG VINPAS biên tập